Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, hoạt động của hệ thống Tòa án tại Việt Nam cũng từng bước hiện đại hóa nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp và tạo điều kiện tiếp cận thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Từ ngày 01/3/2026, theo quy định tại Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, người dân và doanh nghiệp có thể nộp đơn khởi kiện trực tuyến thông qua hệ thống điện tử của Tòa án mà không cần trực tiếp đến trụ sở Tòa án để nộp hồ sơ như trước đây.
1. Các thủ tục tại Tòa án có thể thực hiện trực tuyến
Theo quy định mới, 09 nhóm thủ tục tố tụng và thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án có thể được thực hiện thông qua hệ thống điện tử, bao gồm:
– Nộp đơn khởi kiện, đơn yêu cầu, đơn kháng cáo, đơn đề nghị, kiến nghị, đơn khiếu nại, tố cáo (sau đây gọi là đơn khởi kiện, yêu cầu);
– Cung cấp, giao nộp tài liệu, chứng cứ;
– Cấp, tống đạt, thông báo văn bản;
– Nộp tạm ứng án phí, lệ phí, chi phí tố tụng; án phí, lệ phí, chi phí tố tụng;
– Phiên họp, phiên tòa giải quyết vụ án, vụ việc;
– Cấp trích lục, bản sao bản án, quyết định của Tòa án;
– Giao, nhận hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, văn bản tố tụng giữa các Tòa án;
– Số hóa, lưu trữ hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, văn bản tố tụng;
– Thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp khác theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.
2. Điều kiện tham gia thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp trên môi trường số
Cơ quan, tổ chức, cá nhân có yêu cầu, lựa chọn thực hiện thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp trên môi trường số phải đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:
– Có cam kết tuân thủ các quy trình về thực hiện thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp trên môi trường số do Tòa án nhân dân tối cao ban hành và hướng dẫn theo Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP.
– Cơ quan, tổ chức, cá nhân có sử dụng chữ ký điện tử hoặc sử dụng hình thức xác nhận khác bằng phương tiện điện tử theo phân loại, đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ xác thực tương ứng với loại giao dịch để thực hiện giao dịch điện tử theo quy định của pháp luật.
3. Giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử
Theo quy định tại Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP, các tài liệu, chứng cứ được gửi thông qua hệ thống điện tử của Tòa án có giá trị pháp lý tương đương với tài liệu được nộp trực tiếp bằng bản giấy, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về định dạng, tính xác thực và tính toàn vẹn của dữ liệu.
4. Quy trình nộp hồ sơ trực tuyến
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ
Người nộp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ cần nộp như đơn khởi kiện, đơn yêu cầu, tài liệu, chứng cứ theo đúng quy định của pháp luật.
Bước 2: Nộp hồ sơ trên hệ thống
Sau khi đăng nhập vào hệ thống dịch vụ công của Tòa án, người nộp đơn tiến hành:
- Điền thông tin vụ việc;
- Tải lên các tài liệu liên quan;
- Gửi hồ sơ.
Bước 3: Hệ thống kiểm tra hồ sơ
Hệ thống điện tử tự động sẽ tiến hành kiểm tra các yếu tố kỹ thuật của hồ sơ như: định dạng file; dung lượng; thành phần tài liệu.
Nếu hợp lệ, hệ thống sẽ tự động xác nhận việc gửi đơn thành công và thông báo thời điểm tiếp nhận đơn.
Bước 4: Tòa án tiếp nhận và xem xét hồ sơ
Sau khi hồ sơ được tiếp nhận, Tòa án sẽ:
- Tiếp nhận vào sổ nhận đơn;
- Phân công Thẩm phán xem xét, giải quyết theo quy định;
- Kiểm tra thẩm quyền giải quyết vụ án.
Bước 5: Thông báo kết quả
Tòa án sẽ gửi thông báo cho người nộp thông qua hệ thống điện tử, bao gồm các trường hợp:
- Thụ lý vụ án;
- Yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ;
- Trả lại đơn khởi kiện nếu không đủ điều kiện.
5. Lưu ý quan trọng khi thực hiện các thủ tục trực tuyến
Mặc dù thủ tục trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian, người thực hiện vẫn cần lưu ý một số vấn đề quan trọng.
Trước hết, cần kiểm tra kỹ tính đầy đủ của hồ sơ và chứng cứ trước khi gửi lên hệ thống. Việc thiếu tài liệu hoặc chứng cứ quan trọng có thể khiến Tòa án yêu cầu bổ sung hoặc trả lại đơn khởi kiện.
Ngoài ra, các tài liệu cần được scan rõ ràng, đầy đủ các trang, tránh trường hợp hình ảnh bị mờ hoặc thiếu thông tin quan trọng.
Người nộp đơn nên lưu lại xác nhận nộp hồ sơ thành công trên hệ thống, vì đây là căn cứ chứng minh thời điểm nộp đơn khởi kiện trong trường hợp có tranh chấp về thời hiệu.
6. Kết luận
Việc cho phép thực hiện các thủ tục trên môi trường số từ ngày 01/3/2026 theo quy định tại Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của hệ thống Tòa án Việt Nam.
Thông qua cơ chế nộp đơn trực tuyến, cá nhân và doanh nghiệp có thể tiếp cận hệ thống Tòa án nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời chủ động hơn trong việc theo dõi và quản lý quá trình giải quyết vụ án. Đây được xem là một giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng phục vụ của cơ quan tư pháp và tăng cường khả năng tiếp cận công lý cho người dân.
Tuy nhiên, để quá trình thực hiện được thuận lợi và đúng quy định của pháp luật, người nộp cần chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, xác định đúng thẩm quyền của Tòa án và tuân thủ các yêu cầu về tài liệu điện tử. Trong nhiều trường hợp, việc tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ sẽ giúp hạn chế sai sót thủ tục và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp được bảo vệ hiệu quả hơn.