Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển vượt bậc, các giao dịch mua bán không còn giới hạn ở phương thức truyền thống mà chuyển dịch mạnh mẽ sang các nền tảng trực tuyến. Để đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh và bảo vệ người mua hàng trước các rủi ro về hàng giả, lừa đảo và lộ lọt thông tin, Chính phủ Việt Nam đã ban hành và thực thi hệ thống luật pháp đồng bộ.
Bài viết này, Law Plus sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành và những điểm mới nhất trong luật thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam tính đến năm 2026.
1. Trách nhiệm của tổ chức thiết lập và vận hành nền tảng số trung gian
Trong kỷ nguyên kinh tế số năm 2026, tổ chức thiết lập và vận hành nền tảng số trung gian không chỉ là bên cung cấp hạ tầng mà còn gánh chịu trách nhiệm pháp lý đa tầng về kiểm soát giao dịch và bảo mật. Theo quy định tại Điều 39 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, các đơn vị này phải thực hiện nghiêm ngặt các nghĩa vụ sau:
– Minh bạch vận hành và định danh: Nền tảng phải xây dựng, công khai quy chế hoạt động nhằm phân định rõ trách nhiệm các bên và bắt buộc thực hiện xác thực danh tính mọi tổ chức, cá nhân bán hàng trên hệ thống của mình;
– Bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số: Nền tảng có nghĩa vụ cho phép người tiêu dùng phản hồi, đánh giá và phải hiển thị đầy đủ, trung thực các kết quả này. Đặc biệt, phải thiết lập đầu mối tiếp nhận khiếu nại công khai và hỗ trợ người dùng truy xuất, lưu trữ hóa đơn, chứng từ giao dịch trực tuyến;
– Kiểm soát thuật toán và AI: Đối với các nền tảng số lớn, pháp luật bắt buộc phải đánh giá định kỳ việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và các giải pháp tự động để đảm bảo không xâm phạm quyền lợi người mua thông qua việc thao túng lựa chọn hoặc quảng cáo thuật toán sai lệch.
2. Bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin trong giao dịch số
Trong kỷ nguyên số, thông tin cá nhân là tài sản quý giá nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro bị xâm phạm. Kể từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đã chính thức có hiệu lực, tạo ra một hàng rào pháp lý vững chắc về quyền của chủ thể dữ liệu. Người tiêu dùng có quyền được biết, đồng ý, truy cập và yêu cầu xóa dữ liệu của mình khi tham gia thương mại điện tử, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia hoặc tình trạng khẩn cấp theo Điều 19 của Luật.
Các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến và bên xử lý dữ liệu có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình quản trị rủi ro. Căn cứ Điều 37 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, bên xử lý dữ liệu phải thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân và chịu trách nhiệm trước bên kiểm soát về mọi thiệt hại do quá trình xử lý gây ra. Đồng thời, theo Điều 15 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, các doanh nghiệp phải bảo đảm an ninh mạng đối với thông tin khách hàng; trường hợp giao dịch qua bên thứ ba, bên đó phải chịu trách nhiệm bảo mật thông tin tương đương với người bán chính thức.
Việc vi phạm các quy định về bảo mật thông tin có thể dẫn đến xử phạt hành chính lên tới 03 tỷ đồng hoặc 5% doanh thu, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng, theo các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7 Luật An ninh mạng 2025.
3. Kiểm soát các hành vi lừa đảo và quảng cáo sai sự thật
Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật nghiêm cấm các hành vi lừa dối, gây nhầm lẫn thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch về sản phẩm. Đặc biệt, đối với các tổ chức thiết lập nền tảng số, các hành vi như giả mạo trang thông tin điện tử, sử dụng thuật toán để hạn chế lựa chọn của người tiêu dùng hoặc hiển thị kết quả phản hồi không trung thực đều bị xử lý nghiêm.
Đối với các mô hình kinh doanh đa cấp trực tuyến, pháp luật yêu cầu phải có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động và nghiêm cấm việc phát triển mạng lưới không dựa trên giao dịch hàng hóa thực tế. Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường ngăn chặn và xử lý nghiêm hành vi quảng cáo sai sự thật trên không gian mạng, đảm bảo tính chính xác của thông tin trước khi người tiêu dùng quyết định mua sắm theo đúng tinh thần thượng tôn pháp luật.
4. Cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến và vai trò của cơ quan nhà nước
Khung pháp lý mới đã tối ưu hóa quy trình khiếu nại để người tiêu dùng không còn e ngại khi gặp sự cố. Thay vì phải đến trực tiếp cơ quan chức năng, người dân có thể sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại.
Theo Điều 54 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua 04 phương thức:
– Thương lượng: Khuyến khích các bên tự thỏa thuận. Tổ chức kinh doanh phải tiếp nhận yêu cầu trong vòng 07 ngày làm việc..
– Hòa giải: Thông qua tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc tổ chức hòa giải chuyên nghiệp.
– Trọng tài: Áp dụng khi có thỏa thuận trọng tài, nhưng người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn phương thức khác nếu điều khoản trọng tài nằm trong hợp đồng theo mẫu.
– Tòa án: Giải quyết theo thủ tục dân sự. Đặc biệt, các giao dịch dưới 100 triệu đồng được áp dụng thủ tục rút gọn để đẩy nhanh tiến độ xử lý.
Đáng chú ý, Điều 17 Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa sửa đổi, bổ sung 2025 quy định người tiêu dùng được quyền tiếp cận hệ thống phản ánh trực tuyến do Nhà nước hoặc các tổ chức xã hội cung cấp. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan đầu mối tại Trung ương có nhiệm vụ tư vấn, hỗ trợ và công khai danh sách các đơn vị vi phạm quyền lợi người tiêu dùng theo Quyết định 537/QĐ-BCT 2025.
5. Kết luận
Việc nắm vững khung pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và luật thương mại điện tử mới nhất Việt Nam là vô cùng cần thiết cho cả người mua và người bán. Hệ thống pháp luật năm 2026 đã tạo ra một hành lang an toàn, minh bạch, đề cao trách nhiệm bảo đảm an ninh mạng của các nền tảng số và quyền riêng tư dữ liệu. Người tiêu dùng cần chủ động sử dụng các công cụ phản ánh trực tuyến và yêu cầu xác thực thông tin để tự bảo vệ mình trong các giao dịch kỹ thuật số.