Thông tư số 99/2025/TT-BTC, được Bộ Tài chính chính thức ban hành vào ngày 27 tháng 10 năm 2025, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình cải cách chế độ kế toán tại Việt Nam. Văn bản pháp lý này ra đời nhằm thay thế toàn bộ Thông tư 200/2014/TT-BTC, chế độ kế toán doanh nghiệp đã được áp dụng trong hơn một thập kỷ qua. Việc thay thế này được thúc đẩy bởi nhu cầu bức thiết phải hiện đại hóa các chuẩn mực kế toán quốc gia, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các công ty niêm yết và doanh nghiệp quy mô lớn, chuẩn hóa báo cáo theo các tiêu chuẩn quốc tế (IFRS).
Về lộ trình áp dụng, Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 và được áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01 tháng 01 năm 2026. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải khẩn trương nghiên cứu và thực hiện các bước chuyển đổi cần thiết ngay trong Quý IV năm 2025 để đảm bảo tuân thủ khi bước vào năm tài chính mới 2026. Quá trình thay thế này được coi là một bước chuyển mình chiến lược, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị tài chính và gia tăng sức cạnh tranh trong môi trường kinh doanh toàn cầu.
Table of Contents/Mục lục
I. PHẠM VI ÁP DỤNG VÀ LOẠI TRỪ
Phạm vi áp dụng của Thông tư 99/2025/TT-BTC là rộng rãi, bao gồm tất cả các doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam thuộc mọi lĩnh vực và mọi thành phần kinh tế. Tuy nhiên, văn bản này cũng quy định rõ các đối tượng ngoại lệ. Cụ thể, các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài sẽ tiếp tục thực hiện chế độ kế toán riêng theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Một điểm cần lưu ý sâu sắc là mối quan hệ giữa chế độ kế toán và luật thuế. Thông tư 99/2025/TT-BTC chỉ cung cấp hướng dẫn về các quy trình ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin tài chính (chứng từ, tài khoản, sổ sách, Báo cáo tài chính). Tuy nhiên, việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với Ngân sách nhà nước vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các văn bản pháp luật về thuế hiện hành.
Sự ra đời của Thông tư 99/2025/TT-BTC diễn ra trong bối cảnh các văn bản pháp luật quan trọng khác cũng được sửa đổi và bổ sung. Cụ thể, Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp năm 2025 đã được thông qua và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 10 năm 2025, cùng với các nghị định sửa đổi về hóa đơn, chứng từ (như Nghị định 70/2025/NĐ-CP). Sự đồng bộ của các văn bản này cho thấy Chính phủ đang nỗ lực tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, nơi các quy trình kế toán và quản lý thuế được hài hòa hóa. Việc tích hợp giữa hóa đơn điện tử (theo Nghị định 70) và sổ sách kế toán điện tử (theo Thông tư 99) là yêu cầu rõ ràng về mặt pháp lý. Việc này đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực công nghệ thông tin để đảm bảo tính toàn vẹn và khả năng truy vết dữ liệu số, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan chức năng.
II. CÁC THAY ĐỔI CẤU TRÚC VỀ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ TOÁN (COA)
Thông tư 99/2025/TT-BTC mang lại sự thay đổi đáng kể nhất đối với Hệ thống Tài khoản Kế toán (Chart of Accounts – COA) kể từ năm 2014, với mục tiêu xây dựng một hệ thống tinh gọn, linh hoạt và tập trung vào bản chất kinh tế của giao dịch.
2.1. Tinh gọn hóa và Tái cơ cấu Tài khoản
Một trong những điểm mới cơ bản nhất là sự tái cơ cấu mạnh mẽ của danh mục tài khoản. Theo nội dung dự thảo và định hướng cải cách, Thông tư mới đã thực hiện việc loại bỏ 6 Tài khoản cấp 1 và 34 Tài khoản cấp 2. Việc loại bỏ này nhằm loại bỏ các tài khoản không còn phù hợp hoặc có tính chất trùng lặp trong môi trường kinh doanh hiện đại.
Cùng với việc loại bỏ, Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng dự kiến đổi tên khoảng 10 tài khoản để đảm bảo danh pháp kế toán phản ánh chính xác bản chất kinh tế của giao dịch và đồng bộ hơn với thông lệ kế toán quốc tế. Đáng chú ý, Thông tư mới cũng bổ sung 17 Tài khoản mới. Sự bổ sung này được kỳ vọng sẽ giải quyết các vấn đề hạch toán cho các nghiệp vụ phức tạp mà Thông tư 200/2014/TT-BTC chưa có hướng dẫn rõ ràng, ví dụ như các công cụ tài chính phái sinh, các giao dịch thuê tài chính theo tiêu chuẩn mới, hoặc các khoản mục liên quan đến chuyển đổi số.
Sự tinh gọn hóa này không chỉ là thay đổi về số hiệu mà còn thể hiện sự dịch chuyển trong triết lý kế toán. Việc giảm độ chi tiết bắt buộc ở cấp độ Thông tư cho thấy sự tập trung vào các tài khoản tổng hợp chính, trong khi trách nhiệm theo dõi chi tiết và quản trị được trao lại cho hệ thống kế toán quản trị nội bộ của từng doanh nghiệp.
2.2. Cơ chế Điều chỉnh Tài khoản Kế toán Nội bộ: Tăng quyền tự chủ
Điểm mới mang tính đột phá về mặt thủ tục hành chính là sự nới lỏng đáng kể trong việc tùy chỉnh Hệ thống Tài khoản Kế toán nội bộ. Theo Điều 11.2 của Thông tư 99/2025/TT-BTC, khi doanh nghiệp muốn sửa đổi, bổ sung về tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của các tài khoản kế toán để phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý, doanh nghiệp chỉ cần ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc các tài liệu tương đương) về các nội dung sửa đổi, bổ sung để làm cơ sở thực hiện. Quy chế này phải nêu rõ sự cần thiết của việc sửa đổi, bổ sung và doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật về các nội dung đã sửa đổi, bổ sung.
Sự thay đổi này hoàn toàn bãi bỏ yêu cầu phải được Bộ Tài chính chấp thuận bằng văn bản như quy định khắt khe trước đây (Thông tư 200/2014/TT-BTC) và thể hiện sự tin tưởng của cơ quan quản lý đối với năng lực tự quản trị của doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho các tập đoàn lớn có thể nhanh chóng điều chỉnh hệ thống báo cáo của mình theo yêu cầu của công ty mẹ nước ngoài hoặc theo chuẩn mực báo cáo quốc tế (IFRS).
III. ĐIỂM NÓNG NGHIỆP VỤ: NGUYÊN TẮC KẾ TOÁN CHUYÊN SÂU
Thông tư 99/2025/TT-BTC đưa ra những thay đổi cụ thể đối với các nguyên tắc hạch toán quan trọng, phản ánh sự tiệm cận với chuẩn mực quốc tế trong các lĩnh vực phức tạp.
3.1. Đơn vị Tiền tệ Chức năng (Functional Currency) và Hạch toán Ngoại tệ
Thông tư mới quy định rõ ràng hơn về việc xác định và sử dụng Đơn vị tiền tệ trong kế toán. Theo đó, Đồng Việt Nam (ký hiệu “đ” hoặc “VND”) vẫn là đơn vị tiền tệ chính thức được sử dụng để ghi sổ kế toán và lập Báo cáo tài chính.
Tuy nhiên, Thông tư 99/2025/TT-BTC đã chi tiết hóa các yếu tố căn cứ để doanh nghiệp được quyền lựa chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán (thường được gọi là Đơn vị tiền tệ chức năng – Functional Currency). Việc lựa chọn này chỉ được thực hiện nếu ngoại tệ đó ảnh hưởng chính đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các yếu tố cụ thể được sử dụng để xác định Đơn vị tiền tệ chức năng (Điều 4.2) bao gồm:
- Đơn vị tiền tệ mà ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hóa, dịch vụ và thường là đơn vị tiền tệ dùng để niêm yết giá bán và thanh toán.
- Đơn vị tiền tệ mà ảnh hưởng chính đến chi phí nhân công, chi phí nguyên vật liệu, chi phí sản xuất, kinh doanh khác và thường là đơn vị tiền tệ dùng để thanh toán cho các chi phí đó.
Việc quy định rõ ràng các tiêu chí định lượng và định tính này giúp các doanh nghiệp FDI hoặc các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn có cơ sở pháp lý vững chắc hơn để phản ánh đúng bản chất kinh tế hoạt động của mình theo thông lệ quốc tế (IAS 21).
3.2. Chế độ Kế toán Bất động sản Đầu tư (BĐSĐT)
Một trong những thay đổi nghiệp vụ quan trọng nhất là đối với Bất động sản Đầu tư (BĐSĐT). Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Bất động sản đầu tư được nắm giữ chờ tăng giá sẽ không thực hiện trích khấu hao.
Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc kế toán phải chuyển sang phương pháp xác định tổn thất do giảm giá trị (Impairment loss), tương tự như việc lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Sự thay thế chi phí khấu hao bằng chi phí tổn thất này có ảnh hưởng sâu sắc đến Báo cáo Kết quả Hoạt động kinh doanh. Thay vì ghi nhận chi phí khấu hao đều đặn hàng kỳ, doanh nghiệp sẽ ghi nhận các khoản chi phí lớn hơn (TK 632 – Giá vốn hàng bán) khi giá trị thị trường của BĐSĐT bị giảm một cách đáng tin cậy.
Khi khoản tổn thất này được xác định, nghiệp vụ kế toán được thực hiện như sau: Nợ TK 632 (Giá vốn hàng bán/Chi phí khác) đối ứng với Có TK 217 (Bất động sản đầu tư). Thay đổi này yêu cầu các doanh nghiệp Bất động sản phải thiết lập quy trình kiểm tra tổn thất giá trị một cách thường xuyên và chuyên nghiệp, dựa trên các bằng chứng thị trường hoặc định giá độc lập, nhằm đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh đúng giá trị thu hồi của tài sản.
3.3. Các Nguyên tắc Kế toán Quan trọng Khác
Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng tiếp tục điều chỉnh và làm rõ các nguyên tắc kế toán cho nhiều nghiệp vụ chuyên biệt khác:
- Kế toán Hợp đồng Xây dựng (Tài khoản 337): Thông tư làm rõ việc sử dụng Tài khoản 337 (Thanh toán theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng). Tài khoản này được sử dụng để phản ánh số tiền phải thu theo tiến độ kế hoạch đã ghi trong hợp đồng (đối ứng với Doanh thu – TK 511). Sau đó, số tiền này sẽ được chuyển sang TK 131 (Phải thu của khách hàng) khi lập hóa đơn theo tiến độ kế hoạch và cuối cùng được tất toán khi nhận tiền thanh toán (Nợ TK 111, 112). Quy định này củng cố nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo tiến độ hoàn thành, phù hợp với yêu cầu của Chuẩn mực Kế toán Quốc tế IFRS 15.
- Kế toán Hàng tồn kho và Công cụ Tài chính: Thông tư mới sẽ bao gồm các hướng dẫn sửa đổi, bổ sung về nguyên tắc kế toán hàng tồn kho. Đồng thời, trong bối cảnh chuẩn mực kế toán Việt Nam hướng tới IFRS, Thông tư 99/2025/TT-BTC được kỳ vọng sẽ cung cấp các nguyên tắc chi tiết và toàn diện hơn về việc ghi nhận, đo lường và trình bày Công cụ tài chính (Financial Instruments), một lĩnh vực vốn rất phức tạp và chưa được T.200/2014/TT-BTC điều chỉnh đầy đủ.
IV. NỀN TẢNG KẾ TOÁN SỐ VÀ CẢI CÁCH HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH
Thông tư 99/2025/TT-BTC là văn bản pháp lý quan trọng cụ thể hóa việc áp dụng công nghệ số trong lĩnh vực kế toán, đặc biệt là sau khi Nghị định 70/2025/NĐ-CP về hóa đơn chứng từ có hiệu lực.
4.1. Pháp lý hóa Sổ sách và Chứng từ Kế toán Điện tử
Thông tư 99/2025/TT-BTC cụ thể hóa các yêu cầu đối với việc sử dụng phần mềm kế toán (Điều 28). Theo đó, phần mềm kế toán phải đảm bảo tối thiểu các yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ, bao gồm khả năng kết nối hoặc sẵn sàng kết nối với các phần mềm có liên quan khi thực hiện công tác kế toán (như phần mềm hóa đơn điện tử, chữ ký số,…). Quy trình kế toán trên phần mềm phải đảm bảo tính chính xác, không trùng lắp, và khi sửa chữa phải lưu lại dấu vết các nội dung đã ghi sổ theo trình tự thời gian.
Việc pháp lý hóa dữ liệu kế toán số yêu cầu các doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống công nghệ thông tin (ERP/phần mềm kế toán) hiện đại. Hệ thống này phải có khả năng tạo, xử lý và lưu trữ dữ liệu tuân thủ các quy tắc về mã hóa, định dạng file, và tích hợp chữ ký số. Đối với các doanh nghiệp chưa hoàn tất chuyển đổi số, đây là một yêu cầu bắt buộc và kịp thời để tránh rủi ro về tuân thủ pháp luật khi cơ quan thuế chuyển sang kiểm tra, đối chiếu dữ liệu số.
4.2. Cải tiến Trình bày Báo cáo Tài chính (BCTC)
Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng bao gồm các quy định sửa đổi, bổ sung liên quan đến việc lập và trình bày Báo cáo tài chính.
Các cải tiến dự kiến bao gồm:
- BCTC Giữa niên độ (Interim Financial Statements): Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định rõ Báo cáo tài chính giữa niên độ bao gồm Báo cáo tài chính quý (bao gồm cả quý IV) và Báo cáo tài chính bán niên (6 tháng). Đặc biệt, doanh nghiệp thuộc đối tượng phải lập BCTC giữa niên độ được quyền lựa chọn lập dưới dạng đầy đủ (Mẫu B 01a, B 02a, B 03a – DN) hoặc tóm lược (Mẫu B 01b, B 02b, B 03b – DN) nếu luật pháp không có quy định cụ thể về loại báo cáo giữa niên độ.
- Tăng cường Thuyết minh: Sự thay đổi trong việc xác định Đơn vị tiền tệ chức năng và áp dụng đánh giá tổn thất cho BĐSĐT sẽ dẫn đến yêu cầu các doanh nghiệp phải cung cấp thuyết minh tài chính chi tiết và rõ ràng hơn về các chính sách kế toán đã áp dụng, các giả định quan trọng, và quy trình định giá tài sản.
V. KẾT LUẬN
5.1. So sánh Thay đổi Cấu trúc Kế toán Trọng yếu
Thông tư 99/2025/TT-BTC tạo ra một sự chuyển đổi căn bản so với chế độ kế toán cũ. Dưới đây là bảng tổng hợp các thay đổi cấu trúc cốt lõi:
Bảng 1: So sánh Các Thay đổi Cấu trúc Hệ thống Tài khoản Kế toán (COA) và Nguyên tắc Kế toán Trọng yếu theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
| Phạm vi Thay đổi | Thông tư 200/2014/TT-BTC (Hiện hành) | Thông tư 99/2025/TT-BTC (Mới) | Tác động Nghiệp vụ Chính |
| Hiệu lực Áp dụng | Áp dụng từ 01/01/2015 | Áp dụng từ 01/01/2026 | Yêu cầu chuyển đổi và lập lại số dư đầu kỳ 2026. |
| Hệ thống Tài khoản (COA) | Hệ thống tài khoản chi tiết và nhiều cấp độ, khó linh hoạt. | Tinh gọn: Loại bỏ 6 TK cấp 1 và 34 TK cấp 2; bổ sung 17 TK mới. | Thay đổi logic hạch toán sơ cấp, cần cập nhật phần mềm kế toán. |
| Sửa đổi Tài khoản Chi tiết | Phải được Bộ Tài chính chấp thuận. | Chỉ cần ban hành Quy chế nội bộ và chịu trách nhiệm trước pháp luật (Điều 11.2). | Tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm thủ tục hành chính. |
| Đơn vị Tiền tệ Kế toán | Quy định chung về lựa chọn ngoại tệ. | Chi tiết hóa tiêu chí xác định Đơn vị tiền tệ chức năng (dựa trên giá bán, chi phí nhân công/NVL). | Đảm bảo BCTC phản ánh trung thực bản chất kinh tế (IFRS convergence). |
| Bất động sản Đầu tư (Chờ tăng giá) | Thường áp dụng khấu hao theo chính sách chung hoặc giá gốc. | Không trích khấu hao; phải thực hiện xác định tổn thất do giảm giá trị (Ghi vào TK 632). | Gây biến động lợi nhuận, yêu cầu kiểm tra tổn thất định kỳ và thẩm định giá. |
| Kế toán Hợp đồng Xây dựng | Nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo tiến độ công việc hoặc dự án. | Làm rõ việc sử dụng TK 337 (Thanh toán theo tiến độ kế hoạch) để ghi nhận phải thu theo hợp đồng. | Chuẩn hóa nghiệp vụ trong ngành xây dựng theo nguyên tắc thận trọng. |
| Kế toán Điện tử | Quy định chưa chi tiết về định dạng và lưu trữ điện tử. | Quy định chi tiết về việc sử dụng phần mềm kế toán, yêu cầu tối thiểu về an toàn, bảo mật, và kết nối chữ ký số/hóa đơn điện tử (Điều 28). | Bắt buộc chuyển đổi sang hệ thống quản lý dữ liệu và chứng từ số an toàn, tuân thủ. |
5.2. Khuyến nghị Chuyển đổi
Do Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ có hiệu lực vào đầu năm tài chính 2026, các doanh nghiệp phải chủ động triển khai các hành động chuẩn bị chiến lược để đảm bảo sự chuyển đổi suôn sẻ:
- Đánh giá Toàn diện Tác động (Impact Assessment): Doanh nghiệp cần rà soát kỹ lưỡng toàn bộ hệ thống kế toán hiện tại, so sánh từng khoản mục, tài khoản, và phương pháp hạch toán với quy định mới của Thông tư 99/2025/TT-BTC. Trọng tâm đánh giá phải đặt vào sự thay đổi trong hạch toán BĐSĐT (tổn thất) và việc xác định Đơn vị tiền tệ chức năng.
- Cập nhật Hạ tầng Công nghệ Thông tin và Phần mềm Kế toán: Đây là yêu cầu cấp bách. Các hệ thống ERP hoặc phần mềm kế toán cần được nâng cấp để tích hợp COA mới (bao gồm việc loại bỏ và bổ sung tài khoản). Đồng thời, phải đảm bảo phần mềm có khả năng xử lý và lưu trữ dữ liệu tuân thủ các quy tắc về mã hóa, định dạng file, và tích hợp chữ ký số theo yêu cầu của Điều 28. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về kế toán số là điều kiện tiên quyết cho tuân thủ pháp luật từ năm 2026.
- Xây dựng và Ban hành Chính sách Kế toán Nội bộ Mới: Kế toán trưởng và ban lãnh đạo tài chính cần sửa đổi Sổ tay Kế toán. Đối với các doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ đáng kể, cần xây dựng bộ tiêu chí và tài liệu chứng minh cho việc lựa chọn đơn vị tiền tệ chức năng. Đặc biệt, phải thiết lập quy trình kiểm tra tổn thất giá trị BĐSĐT định kỳ để thay thế cho việc trích khấu hao. Đối với việc tùy chỉnh hệ thống tài khoản chi tiết, cần ban hành Quy chế hạch toán kế toán theo đúng quy định tại Điều 11.2.
- Đào tạo Chuyên sâu Nguồn nhân lực: Cần tổ chức đào tạo lại cho toàn bộ đội ngũ kế toán về các nguyên tắc mới, tập trung vào các tài khoản được bổ sung, các nguyên tắc đánh giá lại tài sản (BĐSĐT), và quy trình xử lý dữ liệu kế toán điện tử.
- Lập Kế hoạch Chuyển đổi Số dư Đầu kỳ: Doanh nghiệp phải chuẩn bị sẵn sàng quy trình chi tiết để chuyển đổi số dư cuối năm 2025 sang số dư đầu năm 2026 theo COA và nguyên tắc ghi nhận mới của Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ là một văn bản hướng dẫn nghiệp vụ mà còn là tuyên ngôn chính thức của Việt Nam về sự cam kết hội nhập sâu rộng các tiêu chuẩn kế toán quốc tế. Tác động lớn nhất của Thông tư này nằm ở hai trụ cột: Tiệm cận IFRS thông qua việc thay đổi các nguyên tắc ghi nhận tài sản phức tạp (như loại bỏ khấu hao BĐSĐT) và Đẩy mạnh Chuyển đổi số thông qua việc pháp lý hóa chặt chẽ các yêu cầu về sử dụng phần mềm và dữ liệu điện tử. Việc nắm bắt và thực hiện thành công các điểm mới của Thông tư 99/2025/TT-BTC là yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao minh bạch, hiệu quả quản trị, và sự tín nhiệm trên thị trường quốc tế.
English
Tiếng Việt