PHÂN TÍCH CÁC ĐIỂM ĐỔI MỚI CỦA NGHỊ ĐỊNH 167/2025/NĐ-CP VỀ THỦ TỤC HẢI QUAN, KIỂM TRA, GIÁM SÁT HẢI QUAN VÀ QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP ƯU TIÊN

Ngày 29/6/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 167/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 08/2015/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý hải quan, đáp ứng thực tiễn xuất nhập khẩu và yêu cầu hội nhập quốc tế. Nghị định có nhiều điểm đổi mới quan trọng, vừa cụ thể, rõ ràng hơn về kỹ thuật lập pháp. Đồng thời, Nghị định mở rộng phạm vi quản lý, tăng cường kiểm soát rủi ro và nâng cao yêu cầu tuân thủ của doanh nghiệp. Bài viết này phân tích các điểm mới nổi bật, cùng ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp

>>> NHẬN DIỆN RỦI RO PHÁP LÝ TRONG DOANH NGHIỆP

I. Đổi mới trong quản lý doanh nghiệp ưu tiên (AEO)

Một điểm nổi bật của Nghị định 167/2025/NĐ-CP là sửa đổi toàn diện chế độ doanh nghiệp ưu tiên (AEO) theo hướng minh bạch, chặt chẽ và thực chất hơn. Nghị định cụ thể hóa điều kiện tuân thủ pháp luật bằng cách liệt kê rõ các hành vi vi phạm nghiêm trọng (buôn lậu, gian lận, trốn thuế…). Ngoài ra, nghị định xác định thời gian đánh giá trong 24 tháng. Nhờ vậy, quy định giúp doanh nghiệp dễ chủ động đáp ứng tiêu chí.

Lần đầu tiên, pháp luật bổ sung yêu cầu về hệ thống kiểm soát nội bộ. Điều này buộc doanh nghiệp xây dựng cơ chế quản lý hồ sơ, bảo mật, nhân sự, CNTT, tài chính và chuỗi cung ứng. Việc này giúp chuyển từ đánh giá kết quả quá khứ sang năng lực quản trị rủi ro thực tế. Đồng thời, Nghị định bỏ điều kiện xét AEO đối với đại lý hải quan. Ngoài ra, Nghị định thu hẹp đối tượng, chỉ tập trung vào doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô lớn.

Cơ chế gia hạn cũng được siết chặt với việc đánh giá lại toàn diện trước khi gia hạn. Ngoài ra, Nghị định kéo dài thời gian tạm đình chỉ để doanh nghiệp khắc phục sai sót. Những thay đổi này thể hiện định hướng xây dựng hệ thống AEO có chất lượng. Đồng thời, hệ thống này kiểm soát rủi ro tốt và đóng vai trò nòng cốt trong chuỗi cung ứng.

II. Làm rõ khái niệm trị giá hải quan và cửa khẩu

Nghị định 167/2025/NĐ-CP có nhiều quy định mới nhằm thống nhất cách hiểu và cách xác định trị giá hải quan. Trị giá hải quan vốn là một trong những nội dung dễ phát sinh tranh chấp trong thực tiễn.

Một điểm mới đáng chú ý là việc làm rõ “cửa khẩu xuất” và “cửa khẩu nhập đầu tiên” để xác định trị giá hải quan tính thuế. Thay vì để doanh nghiệp tự diễn giải, quy định mới căn cứ vào phương thức vận tải cụ thể (đường biển, hàng không, đường bộ, đường sắt). Nhờ vậy, Nghị định xác định chính xác địa điểm tính giá. Việc loại trừ các chi phí như vận tải quốc tế, bảo hiểm quốc tế ra khỏi trị giá tính thuế (theo FOB hoặc CIF) cũng được nhấn mạnh. Ngoài ra, những quy định này góp phần thống nhất cách tính trị giá giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp. Nhờ đó, quy định giảm rủi ro truy thu thuế do sai sót trong lựa chọn điều kiện giao hàng (Incoterms) hoặc phân bổ chi phí không hợp lý.

Đồng thời, Nghị định cũng cho phép doanh nghiệp hoán đổi thứ tự áp dụng giữa phương pháp khấu trừ và phương pháp tính toán khi không xác định được trị giá giao dịch. Đây là một cơ chế mềm dẻo. Điều này giúp giảm thiểu ách tắc khi khai báo.

III. Bổ sung trị giá hải quan phục vụ thống kê

Lần đầu tiên, pháp luật quy định riêng về trị giá hải quan phục vụ mục đích thống kê tại Điều 22a của Nghị định. Đây là một điểm mới quan trọng. Quy định này nhằm đáp ứng nhu cầu phân tích dữ liệu thương mại trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng.

Trị giá hải quan phục vụ thống kê được xác định độc lập với trị giá tính thuế trong ba trường hợp cụ thể: (i) hàng gia công xuất khẩu, (ii) hàng thuê gia công nước ngoài rồi nhập lại, và (iii) hàng thuê tài chính. Việc tách bạch này giúp cơ quan nhà nước có dữ liệu thống kê thương mại đầy đủ hơn về giá trị thật của dòng hàng. Đồng thời, điều này giúp doanh nghiệp khai báo chính xác hơn. Ngoài ra, doanh nghiệp sẽ không chỉ tập trung vào mục tiêu tính thuế.

Kết luận

Nghị định 167/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong quản lý nhà nước về hải quan tại Việt Nam. Các quy định mới thể hiện rõ định hướng minh bạch hóa, siết chặt tuân thủ, nâng cao vai trò của hệ thống nội bộ doanh nghiệp. Đồng thời, Nghị định tạo ra các cơ chế linh hoạt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và đúng pháp luật. Việc áp dụng nghị định đòi hỏi các doanh nghiệp, đặc biệt là bộ phận vận hành, logistics và xuất nhập khẩu, phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chủ động nâng cấp hệ thống quản lý, kiểm soát rủi ro và khai báo chính xác. Điều này giúp doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn tận dụng được các ưu đãi về thủ tục và thời gian.