Quyết định 3389/QĐ-BTC (ngày 06/10/2025) phê duyệt Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán” đánh dấu sự kết thúc của phương pháp ấn định thuế cố định. Kể từ ngày 01/01/2026, cơ chế thuế khoán chính thức được bãi bỏ, buộc hàng triệu Hộ kinh doanh (HKD) chuyển sang phương pháp kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh.
Sự chuyển đổi này, mặc dù mang lại tính minh bạch và công bằng, cũng đặt ra gánh nặng tuân thủ ban đầu đáng kể cho HKD. Việc chuẩn bị sớm và toàn diện là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động kinh doanh liên tục và tuân thủ đúng pháp luật.
Table of Contents/Mục lục
I. NHỮNG THAY ĐỔI CHÍNH THEO ĐỀ ÁN 3389
Mọi HKD phải hiểu rõ ba trụ cột thay đổi lớn nhất: Nghĩa vụ Thuế, Nghĩa vụ Kế toán và Nghĩa vụ Hóa đơn.
1.1. Thay đổi về Nghĩa vụ Thuế
Nguyên tắc cốt lõi là “Tự khai, Tự nộp, Tự chịu trách nhiệm”.
- Thời điểm Kê khai: Thay vì nộp thuế khoán cố định hàng năm, HKD phải thực hiện kê khai thuế theo tháng hoặc theo quý. Điểm thuận lợi là không cần kê khai quyết toán năm.
- Ngưỡng Miễn Thuế Mới: Đây là yếu tố quan trọng nhất để HKD tự đánh giá. Từ 01/01/2026, ngưỡng doanh thu được miễn thuế Giá trị gia tăng (GTGT) và thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) tăng từ 100 triệu VND lên 200 triệu VND/năm. HKD có doanh thu dưới 200 triệu VND được miễn nộp thuế, giúp giảm đáng kể gánh nặng tuân thủ cho nhóm HKD siêu nhỏ.
- Cơ sở Tính Thuế: Thuế được tính theo doanh thu thực tế phát sinh, áp dụng tỷ lệ phần trăm theo từng ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh. Nếu HKD kê khai không phù hợp thực tế, cơ quan thuế có thẩm quyền thực hiện ấn định doanh thu.
1.2. Nghĩa vụ Kế toán Bắt buộc
Đối với tất cả các HKD không thuộc diện miễn thuế (doanh thu trên 200 triệu VND/năm), việc duy trì sổ sách kế toán không còn là tùy chọn mà là yêu cầu bắt buộc, nhằm tạo tiền đề cho việc quản trị tài chính bài bản và minh bạch.
- Chế độ Kế toán: HKD phải thực hiện chế độ kế toán đơn giản theo Thông tư 88/2021/TT-BTC.
- Sổ sách Kế toán: HKD phải duy trì và ghi chép 7 loại sổ kế toán cơ bản, bao gồm: Sổ chi tiết doanh thu, Sổ chi phí sản xuất, kinh doanh, Sổ quỹ tiền mặt, và Sổ theo dõi tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước.
- Chứng từ Bắt buộc: Bắt buộc duy trì đầy đủ các chứng từ cơ bản như Phiếu thu/chi (Mẫu 01-TT), Phiếu nhập/xuất (Mẫu 03-VT, 04-VT), Hóa đơn, Giấy nộp tiền vào ngân sách nhà nước, và các chứng từ giao dịch ngân hàng (Giấy báo nợ/có, Ủy nhiệm chi). Việc ghi sổ có thể thực hiện bằng phương tiện điện tử.
1.3. Yêu cầu Số hóa và Hóa đơn Điện tử (HĐĐT)
Phương pháp kê khai mới yêu cầu HKD chuyển sang áp dụng HĐĐT.
- Sử dụng HĐĐT: Tất cả HKD kê khai (doanh thu trên 200 triệu VND/năm) đều bắt buộc sử dụng HĐĐT.
- HĐĐT từ máy tính tiền: Các HKD quy mô lớn (doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm) hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ bị buộc phải áp dụng HĐĐT từ máy tính tiền kể từ tháng 6/2025. Hình thức này giúp cơ quan thuế kiểm soát doanh thu theo thời gian thực và là một biện pháp trọng tâm để chống thất thu thuế.
1.4. Quản lý Thuế đối với Hoạt động Kinh doanh trên Sàn Thương mại Điện tử
Việc chuyển đổi sang phương pháp kê khai theo doanh thu thực tế được xem là giải pháp then chốt để quản lý hiệu quả hoạt động kinh doanh trên môi trường số và thương mại điện tử (TMĐT). Các quy định mới nhằm quản lý thuế TMĐT tập trung vào:
- Chuyển đổi Phương thức Quản lý Nội địa: Bắt buộc HKD kê khai theo doanh thu thực tế và sử dụng HĐĐT là nền tảng để cơ quan thuế nắm bắt được toàn bộ dòng tiền phát sinh từ hoạt động kinh doanh số.
- Kiểm soát Giao dịch Xuyên biên giới: Nghị định 70/2025/NĐ-CP đã bổ sung quy định về quản lý thuế đối với các nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam nhưng có hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, khuyến khích họ đăng ký tự nguyện sử dụng hóa đơn điện tử.
Sự tăng cường giám sát tuân thủ, đặc biệt thông qua việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan Thuế với các sàn TMĐT, ngân hàng và các cơ quan quản lý khác, sẽ là công cụ then chốt để xác định doanh thu thực tế và phát hiện các rủi ro, trốn thuế trong lĩnh vực kinh doanh số.
II. LỘ TRÌNH CHUẨN BỊ CHI TIẾT THEO NHÓM DOANH THU
Việc chuẩn bị của HKD được phân loại rõ ràng theo ngưỡng doanh thu từ 200 triệu VND/năm, đi kèm với các trách nhiệm về thuế, kế toán và hóa đơn:
2.1. Nhóm 1: HKD Siêu nhỏ (Doanh thu ≤ 200 triệu VND/năm)
Trách nhiệm Cốt lõi: Được miễn nộp thuế GTGT và TNCN từ 01/01/2026. Không bắt buộc phải thực hiện chế độ kế toán đơn giản.
| Lĩnh vực Chuẩn bị | Hành động Cần thiết | Mục tiêu/Trách nhiệm |
| Thuế & Tuân thủ | Tự đánh giá: Rà soát và xác nhận doanh thu thực tế để đảm bảo nằm dưới ngưỡng 200 triệu VND/năm. | Tận dụng chính sách hỗ trợ (miễn thuế) và tránh phát sinh nghĩa vụ kê khai không cần thiết. |
| Kế toán & Hóa đơn | Lập hóa đơn: Mặc dù không bắt buộc sử dụng HĐĐT, HKD cần mua hóa đơn lẻ từ cơ quan thuế khi có khách hàng (thường là doanh nghiệp) yêu cầu chứng từ. | Phục vụ nhu cầu lấy hóa đơn của đối tác kinh doanh. |
| Quản lý Số | Kê khai: Về cơ bản là không cần kê khai, nhưng nên đăng ký và làm quen với Cổng Thuế điện tử hoặc ứng dụng eTax Mobile. | Phục vụ việc tra cứu nghĩa vụ thuế (nếu có phát sinh ngoài) và nộp các loại phí khác một cách thuận tiện. |
2.2. Nhóm 2: HKD Nhỏ (Doanh thu > 200 triệu VND/năm đến ≤ 1 tỷ VND/năm)
Trách nhiệm Cốt lõi: Bắt buộc kê khai theo doanh thu thực tế. Bắt buộc thực hiện Chế độ kế toán đơn giản (TT 88/2021/TT-BTC). Bắt buộc sử dụng HĐĐT.
| Lĩnh vực Chuẩn bị | Hành động Cần thiết | Mục tiêu/Trách nhiệm |
| Thuế & Kê khai | Thiết lập Quy trình Kê khai: Làm quen với việc khai thuế theo tháng hoặc quý, bao gồm Tờ khai (Mẫu 01/CNKD) và Phụ lục Bảng kê hoạt động kinh doanh (nếu cần). | Đảm bảo nộp hồ sơ khai thuế đúng hạn, tránh bị ấn định doanh thu nếu kê khai không trung thực. |
| Kế toán & Chứng từ | Xây dựng Sổ sách: Lập và duy trì đầy đủ 7 loại sổ kế toán theo TT 88/2021/TT-BTC. Lưu trữ Chứng từ: Bắt đầu thu thập, ghi chép và lưu trữ Phiếu thu/chi, Phiếu nhập/xuất, Hóa đơn, Giấy nộp tiền vào ngân sách nhà nước và chứng từ ngân hàng. | Hoàn thiện hệ thống quản trị tài chính, cung cấp cơ sở dữ liệu xác định doanh thu thực tế. |
| Hóa đơn & Số hóa | Triển khai HĐĐT: Lựa chọn và cài đặt phần mềm HĐĐT phù hợp. Đảm bảo mọi giao dịch đầu ra đều được lập hóa đơn điện tử. | Tuân thủ nghĩa vụ số hóa giao dịch, là yêu cầu bắt buộc khi chuyển sang phương pháp kê khai. |
2.3. Nhóm 3: HKD Quy mô lớn (Doanh thu > 1 tỷ VND/năm)
Trách nhiệm Cốt lõi: Giống Nhóm 2 nhưng có trách nhiệm đặc biệt về kiểm soát doanh thu theo thời gian thực.
| Lĩnh vực Chuẩn bị | Hành động Cần thiết | Mục tiêu/Trách nhiệm |
| Thuế & Kê khai | Giám sát Thuế: Tăng cường quản lý rủi ro vì nhóm này là đối tượng ưu tiên kiểm soát của cơ quan thuế (dễ bị kiểm tra thực tế hơn). | Đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối của dữ liệu kê khai so với dòng tiền. |
| Kế toán & Chứng từ | Duy trì Kế toán: Yêu cầu nghiêm ngặt trong việc duy trì 7 loại sổ sách theo TT 88/2021/TT-BTC. Nên xem xét thuê dịch vụ kế toán chuyên nghiệp để đảm bảo tuân thủ. | Giảm thiểu sai sót kế toán do gánh nặng thủ tục phức tạp hơn. |
| Hóa đơn & Số hóa (Đặc biệt) | Triển khai HĐĐT từ Máy Tính Tiền (BẮT BUỘC): Nếu thuộc lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ, HKD phải nâng cấp hạ tầng (máy tính tiền) để áp dụng HĐĐT từ máy tính tiền trước tháng 6/2025. | Đảm bảo truyền dữ liệu doanh thu bán hàng trực tiếp và liên tục đến cơ quan thuế, là yêu cầu bắt buộc và then chốt trong lộ trình số hóa. |
III. CÁC GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ VÀ HỖ TRỢ CHUNG
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, tất cả HKD (trừ nhóm 1) cần tận dụng các giải pháp sau:
- Sử dụng Công cụ Hỗ trợ Chính phủ: Tích cực tìm hiểu và sử dụng các phần mềm kế toán – hóa đơn dùng chung được Bộ Tài chính cung cấp miễn phí để giảm chi phí tuân thủ ban đầu.
- Kê khai Điện tử: Đăng ký và làm quen với quy trình khai thuế và nộp thuế điện tử qua Cổng Thuế điện tử và ứng dụng eTax Mobile.
- Hỗ trợ Kỹ thuật: Tích cực tham gia các buổi tập huấn và tìm kiếm sự hỗ trợ của cán bộ thuế địa phương trong việc cài đặt và sử dụng phần mềm, đặc biệt là HĐĐT.
- Tuân thủ Dữ liệu TMĐT: Đảm bảo kê khai đầy đủ và chính xác doanh thu phát sinh trên các sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng số khác, vì đây là lĩnh vực đang được cơ quan thuế tăng cường kết nối dữ liệu và giám sát.
Việc xóa bỏ thuế khoán không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để HKD chuẩn hóa quy trình quản trị. Sự khác biệt lớn nhất nằm ở ngưỡng doanh thu 200 triệu VND/năm: nhóm dưới được hưởng lợi từ chính sách miễn thuế, còn nhóm trên phải đối mặt với gánh nặng tuân thủ hành chính lớn hơn nhưng đổi lại có được nền tảng vững chắc để phát triển thành doanh nghiệp trong tương lai. Chuẩn bị kế toán, hóa đơn và công nghệ là ba ưu tiên hàng đầu mà mọi HKD cần thực hiện ngay.
